Daha önce hiç gitmediğiniz bir şehre gittiğinizi düşünün. Orada ortalama 5-6 saat gezme fırsatınız var. Yani 3-4 yere rahatlıkla gidebilirsiniz. En sona, gidilebilecek en güzel yeri mi bırakırsınız yoksa diğerlerine nazaran biraz daha gölgede kalmış yeri mi? Bu soru her ne kadar kişiden kişiye farklılık gösterse de güzel olan bence en sona bırakılmalı. O zirve tat, en son tadılmalı. Mesela yolculuğa çıkacak olan birisinin vedalaşma anını düşünün, en sona en sevdiğini bırakır. Kitaplar da böyledir benim için.. Oğuz Atay’ın okuyacak olsam; ilk Korkuyu Beklerken, Tehlikeli Oyunlar, Eylembilim gibi kitaplarını okurum, Tutunamayanlar’ı en sona bırakırım. Ahmet Hamdi Tanpınar için bu durum böyle olmadı maalesef. Ahmet Hamdi Tanpınar denilince akla gelen ilk şey Saatleri Ayarlama Enstitüsü’dür. Huzur, Aydaki Kadın, Mahur Beste gibi kitaplarını okuduktan sonra okumak isterdim bu kitabı ama öyle olmadı..
Batılılaşma sürecinde ortaya çıkan kimlik bunalımını ve karmaşasını eleştiren bir toplumsal hiciv romanıdır. Çok sembolik bir roman olduğunu söylemek mümkündür. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın doğu batı sentezinin arasında kalmış hayatı ve fikir dünyasının kendi potansiyeli içinde olgunlaştığı halini bizlere yansıtan bir romanı olduğunu söyleyebiliriz. Modernleşmenin şart olduğunu ve bir döneme kadar şark (doğu) kültürünü yok saydığını daha sonraları ise mayamızın batılılaşmaya izin vermeyeceğini kendi kurduğu hayali şark ikliminde yaşayarak modernleşebileceği düşüncesine sahip olduğunu bilmemiz bu kitabı okumadan önce önemlidir. Nedeni ise kendisinin de kimlik karmaşasının merkezinden bizlere sesleniyor olmasıdır.
İnsanın ayarı zamandır. İnsanları Ayarlama Enstitüsü olsa yine hammaddesi zaman olurdu. Hayallerimizi, ümitlerimizi, yaman çelişkilerimizi, iki ucu hülya olan değneğimizi zamana bağladık. Zamanla geliştik, zamanla unuttuk. İnsan sıfatını da böyle edindik. Elmalar bahanesiydi yeryüzüne inişimizin. Doğumumuzla beraber başlayan süreçte bizi fihristimizin, gelişimimizin, istatistiğimizin tarih olma fırsatıydı zaman. Kimilerine göre ilaç, kimilerine göre zalim bir ruhkemirendi.
