Lise son sınıf öğrencisiyim… Sırt çantam tıka basa test kitapları ile dolu. İçinde bulunduğum sınav ve dershane girdabından çıkabilmek için de kendimce birkaç formül edinmişim. Mesela rahatlatıcı bir nefes olsun diye elimin altından hikâye ve şiir kitaplarını hiç düşürmüyorum. Dedim ya bir girdabın içerisindeyim ve ancak kitaplarla bu ahengi bozabiliyorum.

​Bir gün yine arkadaş grubumla dershaneden ayrılmış, belediyenin hemen arka tarafındaki parkta oturacak ve soluksuz bir sohbete koyulacaktık. Çekirdekler çitlenecek, “testleri ful çekme”nin yolları hakkında bazı mülahazalar konuşulacaktı. Parka vardık ve mutad olduğu üzere en sevdiğimiz çardakta yerimize kurulduk. Hayaller, kaygılar ve uzun uzun gülüşmeler… Derken telefonum çalmaya başlıyor.Arayan Sinan Abi. Çardaktan biraz uzaklaşıp açıveriyorum: “Efendim güzel abim!”

“Erkancım nasılsın? Nerelerdesin?”

“Abi, çok şükür. Dershaneden çıktık arkadaşlarla,oturuyoruz.”

Sen nasılsın demeye bile kalmadan, ikna edici bir edayla: “Seni hemen eve bekliyorum. Nedenini sorma, çabuk gel!”

​Sinan Abinin buradaki tavrını bugün daha iyi anlıyorum. İnandığımız bir güzelliğin dâveti ikna edici olmalıdır. Eğer çok sevdiğimiz insanlar çok inandığımız yerde durmuyorlarsa, birinden vazgeçmek zorunda değiliz. “Çabuk gel!” samimiyetle bazı şeylere inanıyor olmanın bir çağrısıydı. Parktan ayrıldım.

Doğruca Samandıra’ya…

​Eve vardığımda kapıyı Sinan Abi açıyor. İçeride koyu bir sohbetin döndüğünü hemen anlıyorum. Sohbet edenlerinkimler olduğunu öğrendiğimde de heyecandan telaşa kapıldığımı çok iyi hatırlıyorum. Edebiyata ilgi duyan lise son sınıf öğrencisiyim… Salonda kendi aralarında sohbet edenler ise şâir ve yazarlar... Bu sebepten, onlarla yüz yüze gelmek, aralarında bulunmak bana bir hayli ürpertici görünüyor. Sinan Abi mutfakta çay dolduruyordu. Ben de hiçbir işim olmadığı hâlde onun yanında oyalanıyordum. Salona geçip selam vermeye cesaretim oluşmuyordu bir türlü. Ama bu cesaretsizliğimi Sinan Abi’nin ikazı yıkacaktı: “Hadi yanlarına git, sohbetlerini kaçırma…”

“Selamün aleyküm.”

“Ve aleyküm selam kardeşim, hoş geldin.”

​Evet, işte yanlarına oturmuştum. Önlerinde birer çay… Kendimi tanıttıktan sonra bana olan ilgilerinin kesileceğini ve aralarındaki sohbete tekrardan döneceklerini düşünsem de durum hiç de öyle olmadı. Büyük bir ilgiyle sorular soruyor, beni tanımaya çalışıyorlardı. Sinan Abi de gelince toplam dört kişi oldular. Ve bana yöneltilen soruların rengi de değişmeye başlıyordu.

“En son ne zaman gazete okuduğunu hatırlıyor musun?”

“Dokuzuncu cumhurbaşkanımız kimdi?”

“İngilizce biliyor musun?”

​Bana yöneltilen her bir soru yepyeni ufuklar açıyordu sanki. O ânki hislerim, kitaplardan okuduğum veyavideolardan seyrettiğim şeyler gibi değildi. Edebî bir mahfilden gönlüme dolan feyzi ve güzelliği okuyabiliyordum.Nasıl oldu, nereden açıldı pek hatırlayamasam da konu Necip Fazıl’a gelmişti. Üstadın fikriyatı ve şâirliği uzun uzun konuşulmuştu. Sulhi abi, Sinan Abi’ye beni işaret ederek: “Genç dostumuza hemen yarın, Üstadın, ‘Dünya Bir İnkılap Bekliyor’ kitabını alıp hediye ediyorsun!” dedi. O âna kadar yalnızca şiirleriyle tanıdığım Necip Fazıl, bambaşka bir şahsiyet olarak gözlerimi kamaştırıyordu.

Vakit bir hayli geçtikten sonra o evden ayrılmıştım. Kendi adıma pek çok şeyin değiştiğini fark ediyor, edebiyata her zamankinden daha çok ilgi duyuyordum. Kitapların kudretine ve kıymetli şahsiyetlerle bir arada olabilmenin önemine çok inanmıştım. Biraz zaman geçtikten sonra Beyazıt’taki Sahaflar Çarşısı’na uğruyorum. Kapalı Çarşı tarafındaki kapıdan girildiğinde az ileride sol tarafta bir sahaf… Üstadın kitaplarından bazılarını oradan alıyorum. İşte o kitaplar:

“Bir Adam Yaratmak”

“Sosyalizm, komünizm ve insanlık”

“Dünya Bir İnkılap Bekliyor”

“İdeolocya Örgüsü”

Aradan uzun yıllar geçti… Edebiyat bana bir kapı aralamıştı ve ben o kapıdan girebilme imkânına erişmiştim. Edebî meclislerde, güzel insanlarla beraber oldukça açılan kapıların çoğaldığını bugün dahi hissedebiliyorum. Bir insana dokunmak ve yıllar geçse de güzel hatırlanmak çok kıymetli olsa gerek. Büyüklerimiz ne güzel buyurmuşlar, “semere-i hayat hayırla yâd olunmaktır.” İdrak edebilmek duâsıyla…

]]> https://besincimevsim.net/kultur-sanat/edebiyat/edebiyatin-araladigi-kapidan-girerken/feed/ 1 https://besincimevsim.net/kultur-sanat/edebiyat/elleri-usurken-bile-islik-calan-bir-sair-orhan-veli/ https://besincimevsim.net/kultur-sanat/edebiyat/elleri-usurken-bile-islik-calan-bir-sair-orhan-veli/#comments Tue, 16 Dec 2025 08:41:54 +0000 https://besincimevsim.net/?p=1183 Edebiyatımızın sayfalarında gezinmek, meşrebi ne olursa olsun, her insana bir zevk ve güzellik kaynağı olmuştur. Çünkü rengârenk çizgileri olan bir diyardır bizim bahçemiz. Farklı pek çok fikir insanının, muharrir ve şâirin bu çizgiler içerisinde varlığını hissetmek de mümkündür. Düşüncesiyle, sanatıyla yaşadığı toplumun gönlünde taht kuranlar da olmuş; bazen kırgın bakılanlar da. Her rengin ve çizginin birer zenginlik olduğunu görüyor ve buna inanıyoruz. İşte bu büyük bahçemizde bir rûzigâr da Orhan Veli Kanık veya meşhur lakabı ile “Bir Garip Orhan Veli” olmuştur.

Edebiyat tarihimizde ismi altın harflerle yazılı olan Orhan Veli, ortaya koyduğu şiirlerin yanında düşünce yazıları da yazmıştır. Bu yazıları yepyeni ufukların açılmasına vesile olmuş ve kendinden sonra gelen pek çok sanatçıyı derinden etkilemiştir. Kısacık ömrüne büyük umutlar sığdırabilmiş ve gönülleri hazan yaprağı gibi titretmiş bir şâirdir. Şiirlerinde hüznün de neşenin de renklerini çok rahat görebiliyoruz. Kalbiyle dünya arasında kurduğu köprüyü kelimelere ne güzel işlemiştir Orhan Veli. Onun şiirlerini okumaya başladığımızda mısralar, gönlümüzün hangi teline dokunacak kestiremeyiz. Dalgalı bir deniz gibi kararsız bırakır bizi. Ya içine alır ya da gezdirmez kıyısında.

Babası müzisyendir. Kendisi de ıslık çalarak yürümektedir şehrin sokaklarında. En yakın dostları Oktay Rıfat ve Melih Cevdet’tir. Birlikte bir hayalin ardına düşecekler ve neticesinde edebiyatımızda yepyeni bir çığır açtıracaklardır. Elbette Orhan Veli için yeni şeyler söylemek, umudun kapısını aralayabilmek kolay değildir. Yalnızlık ve ümitsizlik, peşini bir türlü bırakmamıştır. Yine de o mütemadiyen şöyle mırıldanmaktadır “Güçlüklere, bir başına da olsa, karşı koyan insan kuvvetli insan olmalıdır.’’ (Garip – 1945)

Yakın arkadaşı Melih Cevdet “ıslık çalmak için/ bir şey lazım değil” mısrasını söylerken Orhan Veli’yi ne çok hatırlatıyor bize. Şiirlerinde okuduğumuz balıkçıların hâlleri, vapur sesleri ve sonra ekmeğin, simidin kokusu… Islık çalan adam misali İstanbul’u seyrederken fark etmiştir bütün bunları. Bazen de dostlukların, hüzünlerin ve ayrılıkların dumanı tüter mısralarında. Sığınılacak bir liman gibi sarar her yerimizi o sözler. Ne de olsa kitabına Garip ismini vermiştir Orhan Veli. Bir bayram sabahı gökyüzüne kaçırdığı balonuna ağlayan bir adamdır ve hâlâ yaşamaktadır aramızda. Şiirlerinde bir çocuk, hangi hayallere kapılmaz veya bir çıkartma kâğıdı hangi çocuğun gönlüne dokunmaz ki!
“Ne kadar severim o insanları!
O insanlar ki renkli, silik
Dünyasında çıkartmaların
Tavuklar, tavşanlar ve köpeklerle beraber
Yaşayan insanlara benzer.”

Bazen bir Nasreddin Hoca misali, çocukların oyun arkadaşı yahut onların sevimli dedesi oluverir Orhan Veli. Bir simit, bir macun, horoz şekeri veya birer zıpzıp almayı hangi dede torununa teklif etse sevinç yaşanır o evde. Bunu çok iyi hisseden Orhan Veli de kargalarla sohbet eder ve bu teklifin aynısını onlara yapar. Hatta onları kayık salıncağına bindirmeyi bile vadeder şiirlerinde. Sorarım size, Orhan Veli yazmasa hangi karga bütün karartısına rağmen salıncağı hatırlatabilirdi? Bir şâir kargalarla sohbet etmese kim bilebilirdi, onları gülümsetmeyi.

Orhan Veli’nin “Kitâbe-i Seng-i Mezar” isimli şiirini eminim pek çoğumuz hatırlıyordur. Hani “Süleyman Efendi” adıyla da hatırlanan meşhur şiir. Bu şiir Türk edebiyatını baştan sona okumak isteyen herkesin kıyısında mutlaka gezindiği bir şiir değil midir? Süleyman Efendi’yle hemhâl olmadan, onun kederlerini hissetmeden girmek mümkün müdür şiirin kapısından içeri. Uzun zaman önce, bu şiiri terennüm eder dururdum. Bana derin bir hüznü ve dünyanın hiçbir zaman yitmeyen kederlerini hatırlatırdı. Bugün bile okusam belki de yine benzer şeyler hissederim. Bunların yanında pek çok teknik unsur da şiirde yer almaktadır. Misalen, şiirin başlığı o dönemki “kafiye-vezin” tartışmalarına bir işaret çakıyor. Şöyle ki, başlık tamamen Osmanlı Türkçesinin Arapça–Farsça terkip kurallarıyla oluşturulmuş. Ayrıca kitâbe-i seng-i mezar, mezar taşının kitabesi anlamına gelen zincirleme bir isim tamlaması. Bütün bunlar Orhan Veli’nin “şiir” hakkındaki düşüncelerini bize yansıtan ipuçları aslında. Malum, kendisi Türk şiirine yeni bir soluk getiren “Garip” hareketinin önemli bir ismidir. Belki de günümüzün yaygın şiir anlayışlarının temellerini Orhan Veli ve arkadaşları daha o dönemlerde atmıştır bile diyebiliriz. Şiirden; kurala, düzene ve genel kanaate dair ne varsa kovmak istemişlerdir. Hâl böyle olunca, Orhan Veli, bir yandan “Yazık oldu Süleyman Efendi’ye” mısrasını mırıldanırken bir yandan da seçtiği başlıkla kadim şiirimize bir eleştiri getirmektedir. Var olanı terk etmek ve yeni şeyler söylemek. Tabi ki o dönem edebiyat çevresinde ciddi eleştiriler ve yoğun tartışmalar meydana gelmiştir. Yaşanan bütün hâdiseleri edebiyat birikimimiz için bir değer olarak görüyorum. Geçmiş edebî tartışmalar bir yana, Türk şiiri büyük bir kaynaktan doğar ve  ummana dökülür, kanaatini de hep taşıyorum. Şiirimiz bu akışta önüne ne çıkarsa kendisine katar ve büyür. Geleneği yanından ayırmayan bir gelecek misali. Orhan Veli’yle açık denizde bir sandalın içerisinde sohbet etmek ve bunları ona söylemek isterdim. Muhtemel o da bana tebessüm ederek, “sokaklar nasıl ki kimsenin değil; düşünceler de öyle.” derdi.

Orhan Veli için şiir, büyük bir mısradan ibaret görülmemeliydi. Hele de uzun vakitler ayırıp da ortaya çıkarılmaya çalışılan bir mısranın onun gözünde hiçbir değeri yoktu. Zaten kendisinin güneş bile henüz doğmamışken çöpe attığı bir sürü kafiyeleri vardı. Şimdi onlarla bir mısra inşa etmek için saatler mi harcayacaktı! Orhan Veli için hayatı dinlemekti mühim olan ve olsa olsa büyük şiir ancak bu “dinlemek” olurdu.

“Dinle bakalım, işitebilir misin
Türküsünü damların, bacaların
Yahut da karıncaların buğday taşıdıklarını
Yuvalarına?”

Bir roman kahramanıdır Orhan Veli. Bütün kurguyu derinden sarsan bir kahraman hem de. Şiirlerinde ve hikâyelerinde günlük olayları ve halkın sıradan yaşantılarını anlatır. Ve öyle bir anlatır ki, tüy hafifliğinde ve yediden yetmişe herkesin anlayabileceği bir dilde. Ama bazen anlattıklarının içerisinde apayrı düşünceler ve kederler gizler. Bir roman kahramanı olarak bir şehirden başlayıp dur durak bilmeksizin başka şehirlere yürümektedir. Bir tren sesi duymayagörsün iki gözü iki çeşme oluverir birden. Yol türküleri mırıldanır durmadan. Demiştik ya babası müzisyen diye, klarnet çalarmış. Orhan Veli de keman alırmış eline. Dilinde bitmeyen türkülerle… Çok sevdiği İstanbul’dan çıkar ta Zonguldak’a kadar… Geçtiği şehirleri, türkülere katarak anlatır bize. Her yerde bir fotoğraf canlanır gözümüzde. Bazen de birkaç türkü işitir, yutkunamaz oluruz:“Siyah akar Zonguldağın deresi;Yüz karası değil, kömür karası;Böyle kazanılır ekmek parası.”

İstanbul’u gözleri kapalı dinlerken bir yandan da geçmişi hatırlar Orhan Veli. Geçmiş onun için hâlâ izi sürülmeye değer bir yerdedir. Mısralarında ahengin ve uyumun yer yer parıldadığını görürüz. Kafiyeyi evinden kovsa bile şâir, onun imkânlarına pek çok yerde sığınmaktadır. Belki de çok önceleri kaleme aldığı vezinli şiirlerindeki estetiği ve güzelliği gönlünden tamamen çıkarıp atamamıştır. Ezberlediği yollar ve işittiği su sesleri şiirlerine bir ahenkle girerdi Orhan Veli’nin. Tabiatın renklerini duyurmak isterken mâzinin bütün birikimini getirirdi şiirine. Ne güzeldir o nidâ tüten şiirleri:

“Ey tahta perdenin üzerinden aşan hatmi
Ve havaları seslerimizle dolu bahar,
Koşuştuğumuz yollar, oynadığımız sular,
Kâğıttan teknesinde sevinç taşıyan gemi.”

Orhan Veli, arkadaşlarıyla birlikte neşrettiği Garip kitabının önsözünde şiir hakkındaki düşüncelerini belirtiyor. Ama ilk baskıdan dört yıl sonra bu düşüncelerinin bir kısmının değiştiğini ve bu durumun da gayet doğal bir sonuç olduğunu Garip’in ikinci önsözünde ifade ediyor. Kendisi durumlar karşısında genel olarak bu tavrı sergilemektedir: rahat ve endişesiz. Onun, elleri cebinde ve tutturduğu bir ıslık sesiyle ele aldığı pek çok durum vardır. Bunlardan bir tanesi Nasreddin Hoca Hikâyeleridir. Hocaya ait fıkralardan 79 tanesini “manzum hikâye” şeklinde yeniden kaleme almıştır Orhan Veli. Öyle sanıyorum ki en sevdiğim eseri de budur. Kanaatim de, bu eserinin var olanlar içerisinde en nadide oluşu yönündedir. Orhan Veli, Türkçemize olan hassasiyetiyle ve millî bir hissedişle bu eseri oluşturma düşüncesinin doğduğunu önsözde şöyle anlatır: “Bu fıkraları bulabilmek için birkaç kitap karıştırdıktan sonra gördüm ki ünü yabancı ülkelere kadar yayılmış olan bu millî kahramanın hikâyeleri daha Türkçe olarak yazılmamış. Güzel bir üsluptan geçtim, okuduğum kitaplarda, doğru dürüst bir Türkçe bile yoktu. Bunun üzerine de, bu fıkraları okunabilir bir dille yazmanın, küçümsenemeyecek bir iş olduğuna inandım.” (Nasrettin Hoca Hikâyeleri, YKY, 16. baskı, 2009)

Orhan Veli’nin yakın dostu Şevket Rado’nun da Nasrettin Hoca fıkralarının manzum hikâyeye dönüşmesinde açıkça payı olduğunu yine Orhan Veli’den öğreniyoruz. Bu fikri ortaya atan ve kendisine bu fikirden bahseden Şevket Rado’dur. Ayrıca Orhan Veli’nin, La Fontaine’den yaptığı her bir çeviri için de Şevket Rado’dan telif aldığını mektuplarından öğreniyoruz. Genç yaşta hayatını kaybeden ve kahve tiryakiliği ile meşhur Orhan Veli’yi mektuplarından bile tanımak mümkündür. Şevket Rado’dan para talep ederkenki üslubu ve “edebiyat tarihçisi” bulsun diyerek adını gizli tuttuğu sevgilisine yazdığı mektupları… Daha ne çok şey vardır şüphesiz söylenecek. Ama yine de bizler Orhan Veli’ye dair sözlerin en güzel hitamı onun mısraları olacaktır diyerek şöyle bitirelim:

“Ne bileyim,
Belki daha bin bir huyum vardır.
Amma ne lüzum var
Hepsini sıralamaya?
Onlar da bunlara benzer…”

Edebiyatımızda bazı kelimeler vardır ki kökleşmiş ve terimleşmiştir. Bunlardan birisi bence mektep kelimesidir. Benim de yeri geldiğinde kullanmayı çok sevdiğim bu ifade edebiyatımızda ne güzel bir yer bulmuştur kendine. Yahya Kemâl mektebi diyoruz değil mi? Yahya Kemâl, edebî-fikrî anlamda öyle kudretli bir çığır açmıştır ki, edebiyatımızdaki “mektep şahsiyetlerden” biri olmuştur. Onun açtığı çığırlara basan ve o izleri bırakmayan nice kıymetli şahsiyetler gelip geçmiştir. En az mektep kelimesi kadar anlamı ve kapsamı geniş bir diğer ifade de gelenektir. Bu kelimenin geçmediği tarihî-edebî bir metin düşünemiyorum. Peki gelenek dediğimizde neyi kast ediyor ve anlatmak istiyoruz. İşte burası çok kritik. Bu ifadeyle açmaya çalıştığımız birçok konunun daha da kapalı bir hâle dönüştüğünü hissediyorum. Çok kez şöyle şeyler duyarız, “geleneği devam ettiren şâir” veya “gelenekten beslenen yazar” vs. Günümüz edebiyat faaliyetlerini gözümün önüne getirdiğimde böyle ifadelerin karşılığının zayıfladığını görüyorum. Başka bir deyişle, gelenek dediğimiz şey kendi içerisinde de yeni bir gelenek doğurmuştur. Geleneğin kendi üslubu ve anlatım biçimi oluşmuş zaman içinde. Biz oluşan bu anlatım biçimlerine göre geleneği tarif ediyor ve kişileri ona göre konumlandırıyoruz. Hatta bazen konumlandıramıyoruz. Mesela Hüseyin Rahmi Gürpınar; Tanzimat, Servet-i Fünun, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerini yaşamış bir isim. Fakat onu hangi topluluğa katabiliriz? Zannım odur ki hiçbirine. Kendisini her zaman mesafeli bir yere konumlandırabilmiş bir şahsiyettir.

Artık edebî birikimin gelenekten taşıp bugünün tam da ortasına düşme vakti geldi ve geçiyor. Hangimiz elimize aldığımız bir derginin içerisinde aruzla yazılmış bir şiire rastlıyor? Öyle ki böyle bir şiirle karşılaşma ihtimalimizin çok zayıf olduğunu da peşinen biliyoruz. Bu durumun arkasında yatan birçok sebep de vardır şüphesiz. Ancak ben bir tanesini söylemekle iktifa etmek isterim: Edebiyat dergileri. Evet, yanlış duymadınız. Ben de çok kez heceyle şiir yazma temayülleri içerisine girmiş biri olarak her defasında bu yoldan geri döndüm. Yine bir nebze olsun heceyle yazanlara yumruğumuzu çok sıkmıyoruz ama aruzla yazmak kabul edilebilir mi! Aruzla veya heceyle yazmak isteyenler elbette ki yazabilir fakat benim fark ettiğim kadarıyla durum biraz karışık. Çağın dili şeklinde başlayan ve ortaya atılan düşünceler ister istemez aruzla şiir yazmanın çağ dışı bir şeymiş gibi olduğunu hissettiriyor. Hatta şunu kendimize bir soralım: gül-bülbül edebiyatı diye diye klasik şiiri modern şiirden çok koparmadık mı?

Şiir, yazılmaktan çok söylenen bir şey. En azından kadim zamanlar bize öyle olduğunu hissettiriyor. Söylenen bir şey, ne demek! Bir sohbet meclisinde, mescitlerde veya akraba buluşmalarında irticalen bir kimsenin şiir okuyabileceğinin mümkün olması. Ben doğrudan bunu anlıyorum. Aklıma Mehmet Âkif’in Safahat’ındaki dizeler geliyor. Ne kadar okunası ve duyulduğunda haz alınası mısralar değil mi? Cami kürsülerinden yükselen seslerin içerisinde de devamlı Âkif’in mısralarını duyarız. Çünkü şiir, aynı zamanda sesli de okunabilecek bir şeydir. Mehmet Âkif’in mısraları zaten milletin maneviyatına karışmıştır diyebiliriz. O hâlde bu sefer Ahmet Muhip Dıranas’tan örnek verelim. Onun meşhur “Kar” şiirini hatırlayalım. “Kardır yağan üstümüze geceden / Yağmurlu, karanlık bir düşünceden” diye başlayan fevkalade şiiri… Nedendir bilmem, bu şiire başladığımda farkına varmadan sesli okurum. Mırıldanarak okumak aynı hazzı vermez. Şiirin de bir tabiatı var. Açmak, söylenmek istiyor. Bir bozlak çığırtmasına karışmak ve bazen de bir âşığın gönlüne dolmak istiyor. Çokça misal vermek mümkün. Halkımız; Karacaoğlan’ı, Yunus Emre’yi kitapları karıştırarak değil, sohbet meclislerinde işitip sevmedi mi?

Günümüzde çokça şiir toplantıları yapılıyor. Bazen birden fazla şâir, şiire dair meseleleri konuşmak üzere dâvet ediliyor. Evet, “insanın bir kalbi vardır ve onu hatırlamalıdır.” Bu yüzden edebî meclisler çoğalmalı, buna bugün her şeyden çok ihtiyacımız var. Ama sorum şu: bu toplantılarda ne yapılıyor? En azından ne yapılmadığını ben söyleyeyim: şiir okunmuyor. Ben şahit olduğum durumları kritik ediyorum. Bu yüzden vaziyetin bütün gerçekliğiyle böyle olduğunu görüyorum. Poetika konuşmaktan şiir okumaya vakit pek kalmıyor. Biraz dikkat edersek göreceğiz ki, şiirlerimiz de kolay kolay ezberde kalmıyor. Yani çağın dilini yakalamak adına atılan adımlar, şiir meclislerimizi gayet tatsız-tuzsuz bir hâle getirdi diyebiliriz. İnsanlar eş-dost-akrabasını alıp “Gel. Bir şâir gelmiş. Gidelim,” dese o şâirimizden duyacağı belki de yalnızca kuramsal ifadeler olacaktır. Zihin ve gönül dünyası şiirin iklimine ne kadar açılacaktır? Çok çarpıcı bir misal vereyim. Bu toprakların yetiştirdiği kıymetli bir zurnazen var. İsmi Binali Selman. Aslında halkımız onun icralarına âşinadır. Yeşilçam filmlerinin birçoğunda onun icraları vardır. Kibar Feyzo da bu filmlerden biri. Yıllar geçmiş, bir NBA oyun tasarımcısı, oyun için Kibar Feyzo’da icra edilen bir müziği seçmiştir. Binali Selman, önce halkına daha sonra dünyaya, bir nevi, ses olmuştur. İşte şiirimizin mahiyeti de bundan farklı değil. Bizim çok güçlü bir âşık edebiyatımız var. Belki poetik anlamda ortaya bir ürün koyamamışlardır ama halkın gönlünde ne güzel yer etmişlerdir. Bence mesele tam olarak budur. Şiirin şuurla bir bağı var. Abesle iştigal etmenin veya şuursuzca cümleler terennüm etmenin bir anlamı yok. “Oku, şâyed sana bir hisli yürek lâzımsa / Oku, zîrâ onu yazdım, iki söz yazdımsa” diyen Mehmet Âkif, bir anlamda bence şiirin de tarifini yapıyor. Her üç kişiden beşi şâir olan bir millet olduğumuz çokça söylenir. Eğer Sezai Karakoç’un Edebiyat Yazıları’na bir bakacak olursak durum pek de öyle değildir. Ya da Necip Fazıl’ın Çile’sinde ele aldığı şiir ve şâir bahsine…

Aslında hikâyet etmek bile başlı başına bir şikâyet biçimidir. Ben de var olan günümüz meselelerini hikâyet edercesine anlattığım için bir anlamda şikâyetçi durumuna büründüm. Oysa şikâyet etmek, en kolay ve konforlu alandır. Çünkü her şeyde bir itiraz noktası bulunabilir. Peki bunları bile bile neyden yakınıyorum? Belki de çokça şahit olduğum eleştiriler ve yöntemlerden dolayı zihnime doluşanlar var. Bu yazının, başından sonuna kadar, bir müdafaa hüviyetine bürünmesi beni çok rahatsız edecektir. Bizim edebî birikimimiz aciz değildir ki. Sanatıyla, rengiyle çok kuvvetlidir. Günümüzde de bu renk bütün ihtişamıyla mevcuttur. Gelgelelim ben, çok keskin çizgileri olan edebî tavırların karşısında şiirimizin aslında ne olduğunun hatırlatılması kanaatini taşıyorum. Evet, bu yazı başlı başına bu dertten doğdu diyebilirim. Birazcık insaflı olursak göreceğiz ki, günümüzde pek çok şâir bile kendi şiirlerini ezberden okuyamamaktadır. Bu durum, sanat açısından belki çok bağlayıcı bir şey değildir ama benim için çok hassas olan noktalardan birini ifade ediyor. TDK sözlüğünde şiir, “Düş gücüne, hayale, imgeye, gönle seslenen, anı, duygu, coşku uyandıran, etkileyen şey.” şeklinde tanımlanmış. Bu tanımdan da hareketle şiirin ve şâirin kudretini hatırladıkça hassasiyetlerim çoğalıyor. O hâlde İbrahim Tenekeci’nin mısraları imdadıma yetişsin ve son sözler onlar olsun: “Derdimi anlattım Efendim / derdimi anlattım, sözü yormadan.”

**

Görsel:https:/tr.wikipedia.org/wiki/Genç_Kalemler

Çocukluğunu ve ilk gençlik zamanlarını Giresun’da geçiren şâir, bu dönemlerde denizle ve yeşille bir bağ kurmuştur. 2002’de yayımlanan ilk şiir kitabı Gökada’da, tabiatın sesini bize açıkça hissettirmektedir. Öyle ki, kitabın ilk şiiri Saksıda Sarı Sardunyalar, kuş ve çiçeklerle başlamaktadır. Gökada’daki şiirlerde geçen bazı kelimelere şöyle bir bakalım: sardunya, nergis, lâle, sümbül, karanfil, menekşe, böğürtlen, üzüm, kiraz, zerdali, fesleğen, gül, küpe çiçeği, çöl zeytini, nar, erguvan, buhurumeryem, leylak, kasımpatı, elma, ıhlamur, erik, göç çiçeği, kayın ve çamlar.” Şâirin çiçekleri bu denli anmasının doğup büyüdüğü topraklarla bir  ilgisi vardı. Fakat bunun yanında bir de sığınma ve kaçış yeriydi çiçekler:

“İçimdeki koskoca hiçliğe hayat kılığında

Müthiş anlatılmaz bir çiçeği sığdırıyorum”

Mustafa Akar bu kitapla kendine bir Gökada inşa etmek istemiştir. Yapraklarını Türkçe açan, açıldığında Yunus kokan çiçeklerin diyarı olmalıydı bu yer. Hatta bütün umutlar tükenip geriye bir tek çare kalmasa dahi şâirin beklediği yine bir çiçekten başka bir şey değildir:

“İdamıma gelirken bir avuç çiçek lütfen”

Mustafa Akar tam yedi yıl sonra, 29 yaşında, bu sefer de “Tenezzül” adlı şiir kitabını yayımlamıştır. Ama o artık kendi kalbine bile geç kalmış bir şehirlidir. Memleketinden ayrılıp İstanbul’a taşınmıştır. Bu kitabında doğup büyüdüğü topraklara ve bu toprakların acılarına kayıtsız değildir. Sevinci de, hüznü de bu topraklara aittir. Ama her ne olursa olsun, dünyaya ve toprakta açılan yaralara karşı şiirden ve çocuklardan umudu her zaman vardır:

“Becerikli bir şâir olsam

Büyük yaraların peşine salardım çocukları”

Belki de şâir, büyük yaraların büyük şiirlerle kapanacağını anlatmak istiyordu. Sancısını çektiği acıların çok uzaklarda değil yanı başımızda olduğunu bize çok yerde hatırlatıyordu.

Mustafa Akar, bütün bekleyişlerinde şiirini de kendine yoldaş kılmıştır. İyiliğin ve güzelliğin şiirden ayrı bir yeri yoktur onun kalbinde. Şiirle iyileşir, şiirle çıkar dünyanın karşısına. Bütün şiirler belki de bir bekleyişin eseridir:

“Ki şiirler söylemişim de ben neler beklemişim”

2013’te yayımlanan üçüncü şiir kitabı Tüm Nefesliler’le beraber Mustafa Akar’ın poetik görüşleri de ön plana çıkmaktadır. “Şiir, bugünün dünyasında neye karşılık gelmektedir” sorusunun cevabını bu kitaptan okuyoruz. Şâir bize, 700 atlıya karşı elindeki 300 dizeyle karşılık verdiğini söyler. Bir kavganın göbeğinde şiiri kendine kılıç ve kalkan bilmektedir. Bu yüzden olsa gerek bütün kötülüklerin duvarına tek bir levha asmıştır:

“Dikkat şiir çıkabilir”

Türkiye’nin meselelerine de kayıtsız değildir Akar. Şiirin tanımını yaparken şöyle der:

“Misafire çam kokulu ve süslü yorganlar çıkartan

Taşra kadınlarını anlatmak istemek, şiirdir”

Mustafa Akar, bu kez de 2018’de Berhayat isimli kitabıyla okurunun karşısına çıkar. Berhayat, “diri, yaşamaya devam eden” anlamlarına gelmektedir. Gençliğinde bateri çaldığını bildiğimiz şair, kitabın ilk şiirine de başlık olarak bir müzik terimi olan Peşrev’i koymuştur. “Giriş” anlamına gelen bu kelime kitaptaki ilk şiir olması ve poetik düşünceler içermesi sebebiyle bir hayli anlamlıdır.

Şair şiirinde günlük, sıradan olaylardan bahsedeceğini söyler. Annelerin de anladığı, yetimleri sevindiren bir şiir… Hatta bir sıkıntıdan, bir kederden bahsedecekse “bu her insanın başına gelebilecek bir şey olmalıdır,” der:

“Gerçekçi bir şiir yazmak istiyorum, gerçek bir şiir” 

Günlük sorunları, hüznü ve hatta her ân için bize çok yakın olan ölümü bu kitaptaki şiirlerinde çok kez işleyen Mustafa Akar, umutsuz ve tükenmiş değildir. Tam aksine birçok tecrübenin izlerini gördüğümüz bu şiirlerde apayrı bir sesi de şair bize duyurmaktadır:

“Erteleme maçı gibi değil, hayır

Başka bir şekilde yeneceğiz dünyayı”

Son şiir kitabı ise 2020’de yayımlanan “Kötü Arkadaşlardan Öğrendiğim İyi Şarkılar”dır. Bu eser isimlerini Türk müziğinin makamlarından alan üç bölüme ayrılmıştır: Ferahfeza, Muhayyer ve Dügâh. Okurunu âdeta bir şarkıya dâvet ediyor gibidir şâir. İsmet Özel’in “Eve dön! Şarkıya dön! Kalbine dön!” mısrasındakine benzer bir çağrıyı sık sık duyarız. Mustafa Akar “en son umut ölür/adımız çok daha sonra” diyerek bu şarkının bitmeyeceğini de müjdeler gibidir.

Şâir ayrıca, bu eserinde de dünyanın çocuklara biçtiği kadere razı değildir. Hayatın bütün acılarına karşı çocukların masumiyetini hatırlatır. Bu sebepten masumiyet yolunda şâirin bizden istediği de şiir atına binmektir. Onu da şu mısrasıyla haykırır:

“Bu şiiri dinle n’olursun”

Erkan Terzi
Beşinci Mevsim dergisi yazarı